उत्तरायण आणि दक्षिणायन [Marathi]

आपल्याला माहित आहे की एका वर्षात दोन संक्रांती किंवा अयनांत असतात, जे पूर्व-पश्चिम दिशात्मक अक्षावर पृथ्वीची हालचाल दर्शवतात. सूर्याभोवती एक वर्तुळाकार प्रदक्षिणा पूर्ण करण्यासाठी आपल्याला एक वर्ष लागते, म्हणजे पूर्व-पश्चिम आणि पश्चिम-पूर्व. आपल्या स्थितीमुळे, आपल्याला सूर्य आपल्याभोवती फिरताना दिसतो. म्हणून, डिसेंबर-जून (उन्हाळी संक्रांती) दरम्यान सूर्य दक्षिणेकडून उत्तरेकडे आणि जून-डिसेंबर (हिवाळी संक्रांती) दरम्यान उत्तरेकडून दक्षिणेकडे सरकत असल्याचे आपण पाहतो.

उन्हाळी संक्रांतीला उत्तरायण असेही म्हणतात. हे 22 डिसेंबरच्या आसपास सुरू होते आणि 6 महिने चालु रहाते. आपण या वेळी हिवाळा, वसंत ऋतु आणि उन्हाळ्याच्या उत्तरार्धाचा अनुभव घेतो. उत्तरायण हे सकारात्मकतेचे प्रतीक आहे आणि या कालावधीत शुभ कार्ये करण्यास प्रोत्साहित केले जाते. उन्हाळ्यातील संक्रांतीत दिवस रात्रींपेक्षा मोठे असतात.

दक्षिणायन हे हिवाळ्यातील संक्रांतीचे नाव आहे. साधारण 22 जूनच्या सुमारास याची सुरुवात होते. दिवसाच्या प्रकाशात लक्षणीय फरक आहे; रात्र दिवसांपेक्षा मोठी आहे. सुरुवातीला, आपण पावसाळा अनुभवतो, त्यानंतर शरद ऋतू आणि हिवाळा येतो. दक्षिणायन नकारात्मकतेशी संबंधित आहे, म्हणूनच या भागात शुभ कार्ये किंवा विधी करण्याची शिफारस केलेली नाही.

उत्तरायणाची सुरुवात हिंदू धर्मात मकर संक्रांतीच्या उत्सवाने साजरी केली जाते जी वास्तविक उत्तरायण चळवळीच्या तारखेच्या अगदी जवळ येते. पुराण त्याच्या पावित्र्याला आणखी पूरक आहेत- गंगा नदी स्वर्गातून पृथ्वीवर आली तो दिवस मानला जातो; भीष्म पितामहांनीही उत्तरायण येईपर्यंत वाट पाहिली आणि बलिदान दिले.

माघ स्नानाच्या विधीमध्ये पवित्र नद्यांमध्ये स्नान करण्याची शिफारस केली जाते आणि उत्तरायण उत्सवातील एक प्रसंग आहे. याचे कारण म्हणजे उन्हाळा स्वच्छ आकाश आणि देवतांकडून ज्ञान आणतो; उत्तरायण हा त्यांचा दिवस. त्याचप्रमाणे दक्षिणायनचे ढगाळ आकाश रात्रीचे प्रतीक आहे. साधनेच्या दृष्टीने उत्तरायण हे ज्ञानप्राप्तीसाठी आणि दक्षिणायन हे शुद्धीकरणासाठी आहे.

या वर्षी उत्तरायण संपेल आणि दक्षिणायन शनिवार 16 जुलै 2022 रोजी सुरू होईल.